Waarom schrijven met AI vaak misgaat
De fout zit zelden in het AI-model. Die zit in de volgorde. Wie een prompt schrijft voordat hij weet wat hij wil zeggen, laat AI die keuze maken. AI kiest dan de meest waarschijnlijke zin, niet de juiste. Dat levert tekst op die grammaticaal correct is en inhoudelijk leeg, of erger, feitelijk onjuist doordat AI een ontbrekend detail zelf heeft ingevuld.
Het tweede probleem is stijl. AI schrijft gemiddeld. Vloeiend, correct, en volstrekt onherkenbaar als afkomstig van een specifieke organisatie of persoon. Een beleidsadviseur die AI de tekst laat schrijven zonder eigen stem toe te voegen, levert een brief af die net zo goed door de buurgemeente verstuurd had kunnen worden.
Het derde probleem is controle. AI hallucineert: het verzint bronnen, cijfers en citaten met evenveel zelfvertrouwen als correcte informatie. Wie dat niet controleert voordat het de deur uitgaat, neemt een risico dat de tijdwinst van AI in één keer tenietdoet.
Hoe schrijven met AI wel slimmer kan
Slimmer schrijven met AI kan op vele manieren. Maar het belangrijkste is: zorg voor menselijkheid. Leg vast wat jouw of jullie schrijfstijl uniek maakt, en vertaal dat naar instructies die AI kan volgen. Dat kan bijvoorbeeld op de volgende manier:
- Schrijven begint met denken. Altijd
Of je nu schrijft op een typemachine of met de hulp van AI, schrijven begint altijd met nadenken. Wat wil je met je tekst bereiken. Voor wie is de tekst bedoeld. Welk kennisniveau heeft jouw lezer. Welke actie verwacht je van je lezer? Zonder nadenken levert AI je saaie, algemene teksten op die niet bereiken wat jij wilt. Denken is de stap die AI-gebruik zinvol maakt. Zonder een uitgewerkte gedachte krijgt AI de ruimte om zelf te bepalen wat de tekst betekent. - Als je weet wat je wilt, kun je een goede prompt maken
Pas als je weet wat je wil, kun je AI gaan gebruiken. Dat betekent dat je een goede prompt maakt met de juiste instructies. Een goede prompt legt vast wat AI wel moet doen (structuur, toon, doelgroep) en wat niet (aannames invullen, feiten verzinnen, een mening geven die er niet is). Hoe explicieter jouw grenzen, hoe minder controle achteraf nodig is. - Blijf menselijk
De output van AI is een concept, geen eindproduct. Deze stap toetst twee dingen: klopt het (zijn er feiten, cijfers of bronnen die gecontroleerd moeten worden) en klinkt het (is dit herkenbaar als de stem van jouw organisatie, of als gemiddelde AI-taal die overal vandaan had kunnen komen). Beide toetsen zijn nodig, een van de twee is niet genoeg.
Ongecontroleerde AI:
"Uit onderzoek blijkt dat effectieve communicatie essentieel is voor het draagvlak van beleid." (nietszeggend, kan overal vandaan komen, claim zonder bron)
Slimmer Schrijven met AI
"Uit de laatste bewonerspeiling van de gemeente bleek dat 4 op de 10 inwoners de brief niet begrepen. Daarom is de brief herschreven op B1-niveau." (concreet, herleidbaar, herkenbaar als deze organisatie)
In de praktijk
Denken kost tijd, controleren ook, maar samen minder dan achteraf herstellen. Organisaties die AI ongecontroleerd inzetten, besteden achteraf meer tijd aan feitencheck en herschrijven dan ze bij het schrijven zelf hebben bespaard. Slimmer Schrijven met AI verschuift die tijd naar vooraf, waar hij minder kost.
Een goede prompt legt vast wat AI moet doen. De stem van de organisatie leg je daar niet in vast, die zit in duizend kleine keuzes: een net iets directere zin, een vaste aanhef, woorden die deze organisatie wel gebruikt en de buurgemeente niet. AI kent die keuzes niet vanzelf. Wie ze niet benoemt, krijgt overal dezelfde gemiddelde tekst terug, ongeacht welke organisatie de prompt intypt.
